Skip to main content

मधेश आन्दोलन पहिलो, दोस्रो र तेस्रो कसरी भयो । Madhesh Movement 1st, 2nd & 3rd

" मधेशको राजनीति " ( Politics of Madhesh )

1940 को दशकको पछिदेखि नै 'मधेस' भन्ने शब्द नेपाल तराईका राजनीतिज्ञहरूले तराई र पहाडका जनताका हितका लागि भेदभाव गर्न प्रयोग गरे। त्यस समयमा भारतीय र मधेशी मानिसहरूलाई काठमाडौं यात्राको लागि राहदानी चाहिएको थियो जुन 1958 सम्म जग्गामा थियो | 1950 को दशकमा क्षेत्रीय राजनीतिक दल नेपाल तराई कांग्रेसले तराईलाई बढी स्वायत्तता दिए, हिन्दीलाई राष्ट्रिय भाषाको मान्यता दिए र मधेसी जनताका लागि रोजगारीको अवसर बढाए | 1961 देखि 1990 को अवधिमा पञ्चायत सरकारले विभिन्न सांस्कृतिक समूहहरूलाई पान-नेपाली पहिचानमा समाहित गर्ने नीति लागू गर्‍यो | जातीय समूहहरूको असमानता र भेदभावलाई सम्बोधन गर्न कानूनी निर्देशनहरूले यो अपराध बनाएको छ | तराईमा बसोवास गर्ने आप्रवासी, जाति समूह र आदिवासी जनजाति बीचको जातीय द्वन्द्वका जटिलतालाई सम्बोधन गरिएको थिएन।

वसन्त 1990 को जनआन्दोलन पञ्चायती शासनको अन्त्य भएपछि निराश समूहहरूले नागरिक सेवामा प्रवेश जस्ता राजनैतिक स्रोतमा बढी समान हिस्साको माग गरे | शिक्षामा पहुँचको सवालमा मधेसीहरू वञ्चित छन्; नेपालमा अन्य समूहको तुलनामा मधेसी जनतामा साक्षरता दर कम छ र मधेसी दलित मध्ये सबैभन्दा कम | 
उनीह लाई नौकरशाही, नेपाली सेना र नेपालका राजनीितक दलह लाई सहभागी हुनबाट वञ्चित हुनु पिन निराश छ | मधेसी पहिचान धेरै हदसम्म देशको शासक सम्भ्रान्त वर्गले भेदभाव गरेको अनुभवमा आधारित छ | 

नेपाल सद्भावना पार्टी सबैभन्दा पुरानो मधेसी पार्टी हो जसले 1990 को दशकमा मधेसी जनताको सामाजिक-सांस्कृतिक, भाषिक र राजनीतिक अधिकारको लागि पैरवी गर्न थाल्यो। मधेसी जनताको अधिकार र माग सम्बन्धी छलफल नेपाली गृहयुद्धको अन्त्य पछि विशेष गरी मधेसी बुद्धिजीवीहरु र राजनीतिक सम्भ्रान्तहरुमा बढेको छ। राजनीतिक पार्टी जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा र मधेसी जन अधिकार फोरमले तराईभरि फैलिएको एक स्वायत्त मधेस प्रान्तको धारणाको वकालत गर्यो र उनीहरूको मागलाई कार्यान्वयन गर्न 2007 मा हिंसात्मक प्रदर्शनहरू गरे। मधेसी संगठनहरूले गठन गरेको संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चाले "एक मधेश एक प्रदेश" भन्ने आदर्श वाक्य अन्तर्गत स्वायत्तताको अवधारणालाई स्वीकार्न सरकारलाई दबाब दियो। तराईका धेरै जातीय र धार्मिक समूहहरूले मधेसी पार्टीहरू, मुख्य थारू र मुस्लिम जनताको नेतृत्वमा यस नीतिलाई विरोध गरे र प्रतिरोध गरे। 

2007 सम्ममा थारूहरू तराईको पूर्वी भागमा मधेसी पहिचानको साथ सुरुमा सहज थिए, तर मध्य भागमा उनीहरूले छुट्टै थारू पहिचान दाबी गरे। 2009 मा, तिनीहरू मधेसीको रूपमा पहिचान हुनबाट अलग भए र आफ्नै प्रान्तको माग गरे | 

तराई सेना, मधेसी राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा, तराई कोब्रास र मधेश मुक्ति टाइगर्स जस्ता सशस्त्र समूहहरूले हिंसात्मक माध्यमको प्रयोग गरेर स्वायत्तताको लागि यो लक्ष्य हासिल गरेका थिए। यी संगठनहरूका केही सदस्यहरू बम विष्फोट र हत्या लगायतका आतंकवादी कार्यहरूका लागि जिम्मेवार थिए | स्वतन्त्र मधेशका लागि गठबन्धन पनि तराईको स्वतन्त्रताको माग गर्दछ |

2013 मा  24 भन्दा बढी मधेसी दलहरू नेपालको संविधानसभाको निर्वाचनका लागि दर्ता भएका थिए | संविधानसभामा मधेसी दलले 50 सीट प्राप्त गरे |

"नेपालमा भारतीय प्रभाव तराई "
नेपाली संविधानसभा चुनाव, 2008 पछि, भारतीय राजनीतिज्ञहरूले नेपाल तराईमा रणनीतिक चासोहरू जोगाउने प्रयास गरिरहे, जस्तै जलविद्युत उर्जा, विकास परियोजना, व्यवसाय र व्यापार जस्ता।  2015 नेपालको नाकाबन्दीलाई समर्थन गर्दै भारतले नेपालको आन्तरिक राजनीतिमा हावी हुन र नेपाल तराईको द्वन्द्वलाई बढावा दिन खोजेको आरोप लगाइएको छ |

Comments

Popular posts from this blog

माइती नेपाल इतिहास । Maiti Nepal History

माइती नेपाल (नेपाली: माइती नेपाल) नेपालमा एक गैर नाफामुखी संस्था हो जुन यौन बेचबिखनको पीडितलाई सहयोग गर्न समर्पित छ।  हाल यसले काठमाडौंमा पुनःस्थापना गृह, साथै भारत  नेपाल सीमा शहरहरूमा ट्रान्जिट घरहरू, ग्रामीण इलाकाहरूमा निवारक घरहरू र काठमाडौंको एकेडेमी सञ्चालन गर्दछ। 'मैती' शब्दको अंग्रेजीमा शाब्दिक व्याख्या छैन तर नेपाली भाषामा 'मैती' शब्दको अर्थ केटीको जन्म आमा बुबाको घर हो।  यो शब्दले नेपालको महिला जनसंख्याको लागि भावनात्मक महत्त्व राख्दछ "विशेष गरी विवाहित नेपाली महिलाको लागि जसलाई अब आफ्ना बाबुआमा र उसको सम्पत्तीप्रति कुनै अधिकार हुँदैन"। एकपटक केटीले अर्को पुरुषसँग विवाह गरेपछि उनी पतिको स्थायी सदस्य बन्छन्।  परिवार  उनका पति र उनको नयाँ परिवारको सबै दायित्व छन्।  यो संस्था सबै केटी, महिला र बालबालिकाको घर हो जुन उनीहरूको परिवार र समाजमा स्वीकार्य छैन, त्यसैले यस एनजीओलाई "माइती" नेपाल भनेर नामाकरण गरिएको छ जसमा एक छोरीले आफ्नो जन्म आमाबाबुले पाउने प्रेम र स्नेहको प्रतीक हो।   ईतिहास घरेलु हिंसा, सरिरको व्यापारका लागि बेचबिखन, बाल वेश्यावृत्

मधेश आन्दोलन पहिलो, दोस्रो र तेस्रो कसरी भयो । Madhesh Movement 1st, 2nd & 3rd

             मधेश आन्दोलन    मधेस आन्दोलन एक राजनीतिक आन्दोलन हो जुन विभिन्न राजनीतिक दलहरू, खासकर मधेसमा रहेका मधेसी र थारु, मुसलमान र जनजाति समुहको समान अधिकार, मर्यादा र पहिचानका लागि शुरू गरिएको हो। झन्डै एक दशकमा, नेपालले तीन मधेस आन्दोलनहरू देख्यो ;  -पहिलो मधेस आन्दोलन २००७ मा शुरु भयो,  -दोस्रो मधेस आन्दोलन २००८ मा र  -तेस्रो मधेस आन्दोलन  २०१५  मा २००७ मा रमेश महतो लाहानमा पहिलो मधेसी शहीद हुनुभयो र दिनदयाल मण्डल विराटनगरमा दोस्रो मधेसी शहीद हुनुभयो र ४५ मधेसी शहीदहरू नेपालमा छन्।  ईतिहास र स्थिति   मधेस आन्दोलनलाई प्रोत्साहित गर्न सन् १९९० को संविधानको बारेमा छलफल महत्वपूर्ण भयो जुन उच्च जातीको सांस्कृतिक र भाषिक श्रेष्ठतालाई त्याग्ने थियो।   पहिलो मधेश आन्दोलन   पहिलो मधेस आन्दोलन  २००७ मा नेपालको दक्षिणी मैदानमा शुरू भयो । पहिलो मधेस आन्दोलनको सुरुवातको बारेमा, पत्रकार अमरेंद्र यादवले द राइजिंग नेपालमा लेखेका थिए । जब मूलधारका राजनीतिक पार्टीहरू र नेकपा  माओवादीको सात पार्टीको गठबन्धनले २००७ मा संयुक्त रूपमा अन्तरिम संविधानको घोषणा गर्‍यो

नेपालमा बौद्ध धर्म र बौद्ध धर्मको इतिहास । Buddhism In Nepal and History of Buddhism

नेपालमा बौद्ध धर्म भारतीय र तिब्बती मिसनरीहरू मार्फत अशोकको शासनकालदेखि नै फैलिन थाल्यो।  किरातहरू नेपालका पहिलो व्यक्तिहरू थिए जसले गौतम बुद्धको शिक्षा ग्रहण गरे, त्यसपछि लिचाविस र नेवारहरू। बुद्ध शाक्य राज्यको लुम्बिनीमा जन्मे।  लुम्बिनी नेपालको लुम्बिनी क्षेत्र, वर्तमान रुपन्देही जिल्लामा पर्दछ। बुद्धवाद नेपालको दोस्रो ठूलो धर्म हो।  २००१ को जनगणना अनुसार नेपालको १०.७४ % जनसंख्याले बौद्ध धर्मको अभ्यास गर्‍यो, मुख्यतया तिब्बतो-बर्मन भाषी जातीय नेवारहरू थिए। २०११ को जनगणनामा बौद्धहरूले देशको ९ % जनसंख्या मात्र पाए।  बुद्धको जन्म नाम राजकुमार सिद्धार्थको जन्म भएको वर्ष निश्चित रुपमा प्रदान गर्न सम्भव छैन, यो प्रायः ईसापूर्व ५६३ राखिन्छ।  नेपालको पहाडी र हिमाली क्षेत्रहरुमा हिन्दू धर्मले बौद्ध धर्मलाई यति सम्म आत्मसात गरेको छ कि धेरै जसो अवस्थामा उनीहरुका देवीदेवता र मन्दिर पनि छन्।  उदाहरणका लागि, मुक्तिनाथ मन्दिर पवित्र छ र दुबै हिन्दू र बौद्धहरूका लागि साझा घर। इतिहास बुद्धको जन्म नेपालमा राजकुमार सिद्धार्थको रूपमा भएको थियो।  उनले वर्तमान बिहार, भारतको बोधगयामा बोधि रूखमुनिको ज्ञान